معرفی کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

این کتاب که در سال 1940 منتشر شد، یکی از مهم‌ترین روایت‌های دست‌اول درباره وقایع سیاسی و اجتماعی آذربایجان در دوره مشروطه و پس از آن است. متن با شرح چگونگی شکل‌گیری تحولات انقلابی و درگیری‌های داخلی آغاز می‌شود؛ شرحی که کسروی بر پایه مشاهده مستقیم و اسناد معاصر ارائه می‌دهد.
«تاریخ هجده ساله آذربایجان» در کارنامه کسروی نقطه عطفی به شمار می‌رود. او با دقت مستندسازانه، روند شکل‌گیری انجمن‌ها، ساختار قدرت محلی، نقش نخبگان، و تنش‌های سیاسی را بررسی می‌کند. اثر یکی از منابع اصلی برای پژوهشگران مشروطه، تاریخ قفقاز جنوبی و ساختارهای اجتماعی آذربایجان در اوایل قرن بیستم است. کسروی با نثر صریح و نگاه انتقادی، روایت رسمی تاریخ را به چالش می‌کشد و نقش مردم، احزاب و نیروهای خارجی را تحلیل می‌کند. ارزش کتاب در پیوند میان روایت میدانی و تحلیل تاریخی است که آن را به اثری مرجع در تاریخ‌نگاری مدرن ایران تبدیل کرده است.