معرفی و خرید کتاب های ممنوعه و سانسور شده در ایران

وقتی صحبت از کتاب های ممنوعه و سانسور شده در ایران می شود، باور عمومی بر این است که 90 درصد کتابهای موجود در بازار دچار سانسور شدند. حتی بسیاری از کتابخوان ها از ترس سانسور نسخه های جدید، به نسخه های قدیمی پناه می برند. در این مقاله قصد داریم دید گسترده تری از موضوع سانسور و کتاب های ممنوعه ارائه دهیم. باید بدانیم اغلب موارد سانسور قبل از چاپ کتاب اتفاق افتاده و ما از آن بی خبریم و نسخه ای که قبلاً با سانسور کمتر چاپ شده باشد معمولا در دسترس نیست. از طرفی برخی از ناشرین و نویسندگان در حد توانشان در مقابل سانسور می ایستند و نمی گذارند اثرشان با سانسور به چاپ برسد. باید بدانیم هر کتابی که در گذشته چاپ شده و الان چاپ نمی شود بدلیل سانسور یا ممنوعیت چاپ نیست بلکه دلایل متعددی ممکن است مانع چاپ یک اثر شود. هدف از انتشار این مقاله ایجاد یک دایرکتوری از کتاب های سانسور شده و ممنوعه در ایران است و به مرور زمان تکمیل خواهد شد. لطفا اگر کتابی را خواندید که در مقایسه با سایر نسخه های قدیمی یا جدید سانسوری داشت، در بخش نظرات آن را با ما در میان بگذارید تا به این لیست افزوده شود.

کتاب ها را در چند حوزه کتب تاریخی، داستان های فارسی، داستان های خارجی و سایر موضوعات تقسیم بندی می کنیم.

کتاب های تاریخی ممنوعه و سانسور شده

1. رضاشاه (خاطرات سلیمان بهبودی، شمس پهلوی، علی ایزدی): این کتاب فقط یکبار در سال 1372 به چاپ رسید و پس از آن هرگز چاپ نشد. دلیل عدم چاپ مجدد این کتاب، نگارش آن توسط چند تن از نزدیکان رضاشاه و ارائه تصویری مثبت از او است.
2. تاریخ اجتماعی روابط جنسی در ایران (ویلم فلور): با توجه به عنوان کتاب، عدم چاپ رسمی آن در ایران قابل پیش بینی است.
3. تاریخ ایران مدرن (عباس امانت): بدلیل پرداخت مفصل در تاریخ بابیت و بهائیت، این کتاب بطور رسمی در ایران چاپ نشده است.
4. رضا شاه (صادق زیباکلام): بدلیل ارائه تصویری مثبت از رضاشاه در ایران مجوز انتشار نیافت و در خارج از ایران چاپ شد.

رمان ها، داستان کوتاه و نمایشنامه های فارسی ممنوعه و سانسور شده

1. وردی که بره ها می خوانند: این کتاب بدلیل محتوایش هرگز مجوز چاپ به فارسی را دریافت نکرده و در سوئد به چاپ رسیده است.
2. نام تمام مردگان یحیاست(عباس معروفی): این کتاب تاکنون مجوز چاپ در ایران را دریافت نکرده و توسط نشر گردون در برلین به چاپ رسیده است.
3. فریدون سه پسر داشت (عباس معروفی): این رمان بدلیل موضوع سیاسی و اصلاحیه های فراوانش در روند چاپ، توسط معروفی بصورت رایگان در اینترنت منتشر و در سال 2016 در نشر گردون آلمان منتشر شد.
4. شبْ یک شبْ دو (بهمن فُرسی): این کتاب که پیش از انقلاب 57 و در سال 1353 منتشر شده بود، در سال های بعد بدلیل موضوع و فضای حاکم بر داستان هرگز اجازه چاپ مجدد نیافت.
5. شب هول (هرمز شهدادی)
6. طوطی (زکریا هاشمی): این کتاب در سال 1348 چاپ شد و پس از انقلاب 57 هرگز مچوز چاپ نیافت. دلیل عدم انتشار مجدد کتاب مربوط به موضوع اروتیک داستان است. شخصیت اصلی داستان “طوطی” زنی است یهودی که در روسپی خانه مشغول به کار است. عمده داستان حول محور ارتباط شخصیت اصلی (هاشم) و طوطی در محله شهرنو می گذرد.
7. دن کیشوت های ایرانی (بیژن عبدالکریمی): این کتاب در سال 1397 چاپ شد و در مدت کوتاهی پس از چاپ مجوز انتشارش باطل شد. دلیل این مسئله عمدتا مذهبی و به جهت پرداختن به تاریخ بابیت و بهائیت در این کتاب است.
8. سنگ صبور (صادق چوبک): سنگ صبور چندین بار پیش از انقلاب 57 به چاپ رسید ولی پس از آن به دلیل برخی وصیفات اروتیک و فضای کلی حاکم بر داستان از انتشار آن جلوگیری شد.
9. صحرای محشر (محمد علی جمال زاده): این کتاب در 1323 برای اولین بار در سوئیس به چاپ رسید و در سال های بعدی توسط کانون معرفت به چاپ رسید. دلیل عدم انتشار کتاب مربوط به سرگذشت نویسنده در قیامت است که در 8 فصل روایت شده است.
10. عقرب روی پله‌های راه‌آهن اندیمشک، یا، از این قطار خون می‌چکه قربان (حسین مرتضائیان آبکنار) : این کتاب برای اولین بار در سال 1385 به چاپ رسید و علی رغم دو بار تجدید چاپ، سالهاست مجوز انتشار ندارد. موضوع کتاب به جنگ ایران و عراق مربوط است و ظاهرا دلیل عدم چاپ آن مربوط به دیدگاه نویسنده در مورد جنگ است.
11. طوبی و معنای شب (شهرنوش پارسی پور):
12. معصومه شیرازی (محمد علی جمالزاده) : این کتاب پیش از انقلاب 57 به چاپ رسید ولی پس از آن مجوز انتشار نیافت. دلیل عدم انتشار کتاب سرگذشت “معصومه” شخصیت اصلی آن است که در کشمکش های داستان کارش به روسپی‌گری کشیده شده.
13. آداب بی قراری (یعقوب یادعلی): این کتاب که در دهه 80 توسط نشر نیلوفر به چاپ رسید و برنده جایزه بهترین رمان سال بنیاد هوشنگ گلشیری نیز شد، بدلیل آنچه توهین به اقوام ایرانی ذکر شده علاوه بر ممنوعیت نشر کتاب، موجبات تحمل حبس برای نویسنده شده است. البته با مطالعه داستان احتمالا دلیل این ممنوعیت برایتان مشخص نخواهد شد.
14. کریستین و کید (هوشنگ گلشیری)
15. جن نامه (هوشنگ گلشیری)
16. وصال در وادی هفتم (عباس نعلبندیان): همچون تمامی آثار عباس نعلبندیان، این اثر نیز مجوز انتشار ندارد.
17. حاجی آقا (صادق هدایت): ظاهرا بدلیل ترسیم چهره فردی مذهبی و ریاکار مجوز انتشار ندارد.
18. زنان بدون مردان (شهرنوش پارسی پور): طرح اندیشه های فمنیستی و صحبت از تابوهایی چون بکارت دلیل اصلی عدم انتشار مجدد این کتاب است.
19. زیر دندان سگ (بهمن فرسی) :
20. علویه خانم (صادق هدایت) : احتمالا روسپی بودن شخصیت اصلی داستان، علت عدم چاپ کتاب بعد از انقلاب 57 بوده است.
21. کاروان اسلام یا البعثة الاسلامیه الی بلاد الافرنجیه (صادق هدایت): دلیل عدم انتشار کتاب، انتقاد هدایت از مبلغان دینی و توده مردم با زبان طنز بوده است.
22. توپ مرواری (صادق هدایت) : مورد عجیب در مورد این کتاب، ممنوعیت چاپ آن در تحکومت پهلوی و جمهوری اسلامی بوده است. کتاب که در سال 1326 نوشته شده بدلیل انتقاد از پادشاهان ایرانی در زمان پهلوی و به دلیل انتقاد از اسلام، پس از انقلاب 57 نیز مجوز انتشار نیافت. جالب آنکه حتی نسخه های زیرزمینی این کتاب با نام مستعار هادی صداقت چاپ شد.
23. همسایه‌ها (احمد محمود): این کتاب که پیش از انقلاب دو بار چاپ شده بود، پس از سال 57 به دلیل بخش های کوتاهی از کتاب که محتوایی اروتیک دارد، هرگز تجدید چاپ نشد.
24. روزگار دوزخی آقای ایاز (رضا براهنی)

رمان ها، داستان کوتاه و نمایشنامه های خارجی ممنوعه و سانسور شده

1. زن‌ها (چارلز بوکوفسکی): این کتاب به دلیل محتوای اروتیک آن هرگز به طور رسمی چاپ نشده و فقط نسخه های چاپ غیر رسمی آن در بازار موجود است. مترجم نیز با نام مستعار «گنجشک قرمز» کتاب را ترجمه کرده است.
2. خاطره دلبرکان غمگین من: این کتاب که فقط یکبار در سال 86 در ایران مجوز چاپ گرفته به دلیل محتوای آن هرگز تجدید چاپ نشد. دو ترجمه دیگر نیز از این اثر به عمل آمده که اولی با نام “روسپیان غمگین من” توسط کیومرث پارسای هرگز در ایران چاپ نشد و دومی توسط امیرحسین فطانت با عنوان “روسپیان سودازده من” که در آمریکا چاپ شده است.
3. صد سال تنهایی: تمامی نسخه های چاپ شده بعد از انقلاب (بدون استثنا) دارای چندین صفحه سانسور می باشند. تنها نسخه ای که بصورت کامل منتشر شده ترجمه قبل از سال 57 بهمن فرزانه است. دلیل سانسور کتاب پس از سال 57 محتوای اروتیک در برخی صفحات کتاب است. مترجم نیز در مقدمه چاپ پس از انقلاب این نکته را تایید کرده است.
4. کمدی الهی: نسخه های پس از انقلاب این کتاب در موارد محدودی از متن سانسور شده است. ملاقات دانته با پيامبر اسلام در بخش نهم جهنم از بخش ترجمه جديد كمدي الهي به فارسي كاملا حذف شده است. ضمن اینکه نسخه قبل از انقلاب ترجمه شجاع الدین شفا دارای تابلوهایی بود که در نسخه های جدید چاپ امیرکبیر خبری از آن ها نیست.
5. بچه های نیمه شب (سلمان رشدی): این کتاب که در دهه 60 در ایران به صورت قانونی به چاپ رسید، پس از انتشار کتاب آیات شیطانی، مجوز انتشار نیافت.
6. شرم (سلمان رشدی)
7. جاده فلاندر (کلود سیمون): این کتاب که در دهه 80 نیز با سانسور بخش هایی مجوز چاپ گرفته بود، پس از دو بار چاپ هرگز تجدید چاپ نشد.

کتاب های ادبی ممنوعه و سانسور شده:

1. کلیات عبید زاکانی: این کتاب بدلیل استفاده از الفاظ اروتیک در بسیاری از اشعار بصورت کامل با تصحیح محمد جعفر محجوب و نظارت احسان یارشاطر در آمریکا چاپ شده و در ایران فقط نسخه های ناقص آن منتشر شده است.
2. شاهدبازی در ادبیات فارسی (سیروس شمیسا): این کتاب در سال 1381 بصورت رسمی توسط نشر فردوس چاپ شد و پس از آن هرگز بصورت رسمی به چاپ نرسید. موضوع کتاب همجنس گرایی در ادبیات فارسی و بخصوص در شعر فارسی است.
3. اشعار ایرج میرزا: این کتاب که بصورت کامل پیش از انقلاب چاپ شده بود بدلیل برخی اشعار با محتوای اروتیک پس از انقلاب بصورت کامل چاپ نشده است.

کتاب های مرتبط با ادیان و مذاهب:

1. 23 سال (علی دشتی): این کتاب که به بررسی زندگی پیامبر اسلام پرداخته به دلیل استدلال هایی درباره نبوت پیامبر هرگز در ایران چاپ نشد.
2. آیات شیطانی (سلمان رشدی): این کتاب نیز استدلالهایی درباره به نبوت رسیدن پیامبر ارائه می دهد و احتمالا درباره آن بطور گسترده مطالبی شنیده اید.